Mấy tuần nay, mạng xã hội Việt Nam gọi tên Loan Niệm liên tục. Đó là nhân vật nam chính của bộ phim Trung Quốc Đầu Xuân Tươi Sáng, do Tỉnh Bách Nhiên thủ vai: điềm tĩnh, chín chắn, có phần lạnh lùng. Người ta chia sẻ cảnh phim, ghép ảnh, viết “đi tìm Loan Niệm của đời mình”, có người còn bỏ tiền chụp bộ ảnh đóng vai cặp đôi với người mẫu nam. Nếu bạn cũng đang rung động vì một người không có thật, bài này không chê bạn “ảo tưởng”. Chúng ta chỉ thử hiểu vì sao bộ não lại phản ứng như thế.
Lưu ý: bài viết bàn về hiện tượng tâm lý quanh một nhân vật hư cấu, không bình luận đời tư của diễn viên hay bất kỳ ai ngoài đời thật.
Cảm xúc là thật, dù người kia là hư cấu
Năm 1956, hai nhà nghiên cứu Donald Horton và Richard Wohl đặt tên cho một trải nghiệm rất quen: tương tác cận xã hội (parasocial interaction). Đó là khi khán giả cảm thấy mình quen biết, gần gũi, thậm chí gắn bó với một nhân vật hay người nổi tiếng trên màn ảnh, dù người kia không hề biết đến sự tồn tại của mình. Quan hệ này chỉ đi một chiều, nhưng cảm xúc của người xem thì hoàn toàn có thật.
Khái niệm này phổ biến đến mức năm 2025, Từ điển Cambridge chọn “parasocial” làm Từ của năm. Nói cách khác, “say” Loan Niệm không phải chuyện lạ của riêng ai, mà là một phần rất người của thời đại màn hình.
Vì sao lại là kiểu nhân vật như Loan Niệm?
Một người không bao giờ làm ta thất vọng
Nhân vật trên phim được viết ra để hoàn hảo đúng lúc: luôn xuất hiện khi cần, nói đúng câu cần nói. Người thật thì có ngày mệt, có lúc vô tâm. So sánh hai bên vốn không công bằng, nhưng não bộ vẫn so.
An toàn tuyệt đối
Thương một nhân vật thì không có nguy cơ bị từ chối, bị bỏ rơi hay bị tổn thương. Với người từng đau trong tình cảm, cảm giác an toàn ấy rất dễ chịu.
Lấp đầy một khoảng trống
Nhiều nghiên cứu về quan hệ cận xã hội ghi nhận mối liên quan với cô đơn và nhu cầu được gắn bó. Một nhân vật ấm áp trên màn ảnh có thể tạm lấp chỗ trống đó sau một ngày dài.
Ta yêu cả phiên bản của chính mình bên cạnh nhân vật
Khi mơ về một người như Loan Niệm, ta thường cũng đang mơ về một phiên bản mình được trân trọng, được chở che. Điều ta thật sự khao khát có khi là cảm giác đó, chứ không chỉ là một người cụ thể.
Lành mạnh hay đáng để ý?
Thường là vô hại, thậm chí có ích, nếu bạn:
- Xem phim, bàn tán với bạn bè và thấy vui, thư giãn hơn.
- Nhận ra mình thích ở nhân vật những phẩm chất nào (sự kiên nhẫn, tôn trọng, rõ ràng) và dùng nó để hiểu mình muốn gì trong một mối quan hệ thật.
- Vẫn duy trì công việc, giấc ngủ và các mối quan hệ ngoài đời bình thường.
Nên dừng lại tự hỏi khi:
- Bạn chi tiêu vượt khả năng cho những trải nghiệm “giả lập” tình yêu.
- Mọi người thật xung quanh đều trở nên nhạt nhòa, đáng thất vọng khi đặt cạnh nhân vật.
- Bạn thấy trống rỗng, buồn bã kéo dài mỗi khi tắt màn hình.
- Bạn tức giận, công kích người khác trên mạng chỉ vì họ có liên quan đến nhân vật mình yêu thích.
Góc liên hệ: lý tưởng hóa trong BPD
Ở người mang rối loạn nhân cách ranh giới (BPD), việc nhìn một người là “hoàn hảo” rồi đột ngột thấy họ “tệ hại” diễn ra mạnh và thường xuyên hơn nhiều, gọi là cơ chế phân tách (splitting). Thích một nhân vật phim không có nghĩa là bạn mắc BPD. Nhưng nếu kiểu dao động lý tưởng hóa và thất vọng ấy lặp lại trong hầu hết các mối quan hệ thật, kèm nỗi sợ bị bỏ rơi, đó là điều nên tìm hiểu thêm.
Thử một bài tập nhỏ: “Loan Niệm của mình” gồm những gì?
Lấy giấy bút, dành 10 phút:
- Viết ra 5 điều bạn thích nhất ở nhân vật. Cố gắng gọi tên hành động, không chỉ ngoại hình (ví dụ: “lắng nghe mà không ngắt lời”).
- Đánh dấu điều nào bạn đang thiếu trong cuộc sống hiện tại.
- Với mỗi điều đã đánh dấu, nghĩ một cách nhỏ để có được nó từ người thật hoặc từ chính mình: một người bạn biết lắng nghe, một ranh giới rõ hơn với người đang làm bạn mệt, hay đơn giản là đối xử với bản thân dịu dàng hơn.
Bài tập này không nhằm “cai” thần tượng. Nó giúp chuyển một cảm xúc màn ảnh thành hiểu biết về nhu cầu thật của chính bạn.
Khi rung động màn ảnh che giấu một nỗi buồn lớn hơn
Đôi khi việc đắm chìm vào nhân vật là cách tạm quên những điều khó đối diện: cô đơn kéo dài, một mối quan hệ đổ vỡ, hay cảm giác trống rỗng không rõ nguyên do. Nếu bạn nhận ra mình đang ở đó, nói chuyện với một người được đào tạo có thể giúp nhiều hơn bạn nghĩ. Bạn có thể gửi câu hỏi ẩn danh cho chúng tôi, hoặc để lại thông tin để được giới thiệu tới chuyên gia trị liệu.
Nếu bạn đang nghĩ đến việc làm hại bản thân, hãy gọi 115 hoặc đường dây nóng Ngày Mai 096 306 1414 (13h00–20h30, Thứ 4 đến Chủ nhật).
Bạn đến đây vì tìm “loạn niệm” theo nghĩa tâm lý học (ý nghĩ ám ảnh, định kiến)? Xem bài Loạn niệm là gì.
Nguồn tham khảo
- Horton D., Wohl R. R. Mass Communication and Para-Social Interaction: Observations on Intimacy at a Distance. Psychiatry, 1956.
- University of Cambridge. Cambridge Dictionary reveals Word of the Year 2025.
- Oxford Reference. Parasocial interaction.
- Kenh14. Tự đi tìm “Loan Niệm của chính mình”, 2026.
